Gỡ vướng cho doanh nghiệp Nhà nước

28/05/2018 16:03

(kbchn) - Doanh nghiệp nhà nước đã và đang là đề tài nóng trong suốt một thời gian dài và là tâm điểm trên diễn đàn Quốc hội sáng nay 28/5. Doanh nghiệp Nhà nước ( DNNN) như những đứa con đẻ, được xác định là chủ lực, được cưng chiều trên nhiều phương diện. Thế nhưng, những ‘quả đấm thép’ lại hóa ra những đứa con ngoan thì ít, hư hỏng thì nhiều. Vậy đâu là lối thoát cho sự lình xình trong nhiều năm trời của thành phần kinh tế này?

Sáng 28/5, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về việc thực hiện chính sách, pháp luật quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại doanh nghiệp và cổ phần hóa DNNN giai đoạn 2011-2016. Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển điều hành phiên họp.

Mờ nhạt vai trò chủ đạo trong nền kinh tế

Ông Vũ Hồng Thanh, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, thay mặt Đoàn giám sát của Quốc hội đọc báo cáo về việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại doanh nghiệp và cổ phần hóa DNNN giai đoạn 2011-2016. Báo cáo chỉ rõ, tính đến ngày 31/12/2016, sau quá trình cơ cấu lại, cả nước còn 583 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

DNNN cơ bản thực hiện được vai trò là lực lượng vật chất quan trọng của nền kinh tế, góp phần điều tiết, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế. Hiệu quả kinh doanh của DNNN xét trên tiêu chí lợi nhuận tạo ra, nộp ngân sách nhà nước có chiều hướng tích cực. Hầu hết các doanh nghiệp đều có lãi và số lãi tăng.

Tổng doanh thu năm 2016 đạt 1.515.821 tỷ đồng; lợi nhuận trước thuế đạt 139.658 tỷ đồng, nộp ngân sách phát sinh là 251.845 tỷ đồng, tăng 18% so với năm 2011. Một số doanh nghiệp có năm đạt tỷ suất lợi nhuận cao như Tập đoàn Công nghiệp Viễn thông Quân đội Viettel, Tập đoàn Cao su Việt Nam, Tổng Công ty Mía đường.

Dù kinh tế thế giới có những biến động, hoạt động kinh doanh trong nước gặp khó khăn nhưng Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam trong giai đoạn 2011-2016 vẫn nộp ngân sách nhà nước 147.941 tỷ đồng, Tập đoàn Viettel nộp ngân sách nhà nước 131.400 tỷ đồng...

Đối với DNNN có một phần vốn góp, thực hiện thoái vốn, thu hồi vốn nhà nước đạt được một số kết quả nhất định. Trong giai đoạn 2011-2015, đã thoái vốn nhà nước 26.222 tỷ đồng, thu về 36.537 tỷ đồng, bằng 1,4 lần so với giá trị sổ sách.

Tuy nhiên, Đoàn Giám sát cho rằng, hiệu quả hoạt động của DNNN giai đoạn 2011 - 2016 chưa tương xứng với nguồn lực đang nắm giữ. Tổng tài sản và vốn tăng nhưng doanh thu, lợi nhuận trước thuế và nộp ngân sách nhà nước có tốc độ tăng chậm (bình quân 3%/năm), tổng số nợ phải trả cao, tăng 26% so với năm 2011; chưa thực sự phát huy được vai trò chủ đạo trong nền kinh tế.

Bệnh tật ngày càng trầm trọng

Với chủ trương phát triển nền kinh tế thị trường định hướng chủ nghĩa xã hội, kinh tế nhà nước được coi là thành phần chủ chủ lực, được bố trí những nguồn lực tốt nhất của đất nước gồm vốn, tài nguyên và cả nguồn nhân lực. Tuy vậy, trong nhiều năm qua, DNNN không những mờ nhạt trong vai trò chủ lực mà còn là nơi nuôi dưỡng nhiều mầm bệnh, thiếu minh bạch và là nơi nuôi dưỡng tham nhũng với quy mô ngày càng lớn hơn.

Cũng theo báo cáo của ông Vũ Hồng Thanh, nhiều DNNN hoạt động yếu kém, làm ăn thua lỗ, tỷ suất lợi nhuận/vốn chủ sở hữu thấp hơn chi phí vay vốn trung bình của các tổ chức tín dụng, tỷ lệ nợ phải trả/tổng tài sản cao.

Tham nhũng, lãng phí, làm thất thoát tài sản diễn ra ở một số tập đoàn nhà nước hàng đầu như Tập đoàn Dầu khí, Tập đoàn Hóa chất, Tập đoàn Điện lực, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản....

Việc cơ cấu lại một số doanh nghiệp làm ăn thua lỗ, thu hồi vốn của Nhà nước từ các dự án đầu tư không hiệu quả còn chậm, hậu quả nghiêm trọng. Đại biểu Hoàng Quang Hàm - Ủy viên thường trực Ủy ban Tài chính Ngân sách nêu: “Tôi đi tiếp xúc cử tri tại huyện Tam Nông (Phú Thọ), cử tri rất bức xúc trước việc 50 ha bờ xôi ruộng mật đã phải chuyển đổi để làm địa điểm xây dựng nhà máy Ethanol. Dự án chi hàng hàng nghìn tỷ đồng nhưng đã dừng triển khai 5 - 6 năm nay, nhà xưởng thiết bị máy móc đắp chiếu, rất xót xa".

Đã có nhà đầu tư “đánh tiếng” mua lại dự án nhà máy Ethanol Phú Thọ

Nhà máy  Ethanol Phú Thọ 

Đáng chú ý, một số vi phạm trong việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại doanh nghiệp để lại hậu quả nặng nề, khó khắc phục về tài chính và buộc phải xử lý, kỷ luật cán bộ.

Cụ thể là: vi phạm nguyên tắc tuân thủ pháp luật trong kinh doanh; vi phạm nguyên tắc thị trường; vi phạm nguyên tắc quản trị doanh nghiệp; vi phạm nguyên tắc quản lý tài chính.

Trong phần tham luận của mình, có đại biểu nêu rõ, vấn nạn của DNNN là “mua đắt bán rẻ”  đã trở thành cách thức được phổ cập vì nhóm lợi ích. Vụ MobiFone mua 95% cổ phần của Công ty cổ phần nghe nhìn Toàn Cầu (AVG) là một trong số những vụ như thế. Một số chuyên gia kinh tế cho rằng, kể cả AVG có đưa ra mức giá cho 95% cổ phần ở mức 1.000 tỷ đồng chưa chắc đã có người mua. Thế nhưng không hiểu vì sao MobiFone lại "đâm đầu" vào mua với tổng giá trị 8.900 tỷ đồng, cao gấp gần 9 lần.

Kết luận thanh tra cho thấy, đây là thương vụ mua đắt điển hình khiến nguy cơ thất thoát vốn của Nhà nước tại Mobifone khoảng 7.006 tỉ đồng.

Trong khi có thể vung tiền nhà nước ra mua những món hàng đắt gấp nhiều lần so với giá trị thực, các DNNN cũng có những thương vụ bán tháo rẻ như cho. Có những đơn vị giá trị thực tế cả nghìn tỷ đồng, nhưng được định giá chỉ vài trăm tỷ đồng. Điển hình là hai thương vụ gần đây khi Cảng Quy Nhơn và Hãng Phim truyện Việt Nam sau cổ phần hóa được bán với giá bèo.

Cảng Quy Nhơn là một trong những tài sản của Tổng Công ty Hàng hải Việt Nam. Cảng này có hơn 20.000m2 nhà kho, 48.000m2 bãi chứa container, với 6 cầu tàu dài 824m, có thể tiếp nhận tàu tải trọng 50.000 tấn, 165 phương tiện, thiết bị trị giá hàng trăm tỷ đồng, có trụ sở làm việc 3 tầng kiên cố cùng với khoảng 300.000m2 đất tại nhiều nơi trong thành phố.

Khối tài sản này theo thời giá thị trường được định giá lên đến hàng chục nghìn tỷ đồng. Thế nhưng cảng này chỉ được định giá hơn 400 tỷ đồng, để sau đó 86% cổ phần thuộc về Công ty Hợp Thành.

Kết quả hình ảnh cho cảng quy nhơn

Cảng Quy Nhơn

Với Hãng phim truyện, khối tài sản cùng với máy móc, thiết bị nhà xưởng còn gồm 5.443,5m2 đất tại số 4 Thụy Khuê; 904,9m2 đất ở ngõ 151 Hoàng Hoa Thám; 6.382,8m2 đất ở trường quay Cổ Loa – Đông Anh và 1.208,72m2 đất ở số 6 Thái Văn Lung, quận 1, TP.HCM... với 65% cổ phần được bán với giá 30 tỷ đồng.

Gỡ vướng cho doanh nghiệp Nhà nước

Nhận định về sự kém hiệu quả của khu vực kinh tế Nhà nước, Đại biểu Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI nói: Có hai vấn đề khiến các DNNN kém hiệu quả. Đó là: sở hữu và động lực phát triển. Sở hữu nhà nước là sở hữu mơ hồ, khó tạo động lực. Đặc biệt là trong môi trường pháp lý còn nhiều chồng chéo, không rõ ràng.

Trong phần tranh luận của mình, các đại biểu quốc hội đã nói nhiều đến lộ trình cổ phần hoá, bán khoán, cho thuê như là cách thức Nhà nước thoái vốn ra khỏi khu vực mà nhà nước không cần thiết phải nắm giữ cổ phần, nhường lại không gian kinh doanh cho các thành phần kinh tế ngoài quốc doanh. Đây là chủ trương rất đúng đắn nhưng quá trình triển khai lại gặp muôn vàn trở ngại.

Nhiều DNNN ngập sâu trong nợ nần, muốn cổ phần hoá phải tiến hành thanh tra, kiểm toán làm rõ trách nhiệm, điều này khiến lãnh đạo các doanh nghiệp không mong muốn nên tìm cách trì hoãn. Thêm vào đó là sự chỉ đạo thiếu kiên quyết của cơ quan chủ quản nên nhiều doanh nghiệp đã đưa vào chủ trương cổ phần hoá, bán, khoán cho thuê từ nhiều năm nhưng vẫn chưa thực hiện được.

Một số doanh nghiệp đã cổ phần hoá nhưng nhà nước khó thoái vốn cũng có nguyên nhân tương tự. Đó chính là những vướng mắc lùng nhùng trong những khoản nợ phải thu phải trả. Để xử lý những khoản nợ đọng này, cần phải có chế tài đủ mạnh mới gỡ hết được vướng mắc.

Hội nhập và toàn cầu hoá như một cơn lốc, muốn hội nhập thành công, Việt Nam cần phải có những quyết sách mạnh hơn để cắt bỏ những khối u sống bám trên cơ thể của nền kinh tế, xử lý những tồn đọng do lịch sử để lại. Đặc biệt là khu vực kinh tế Nhà nước với những bệnh tật kéo dài.

(0) Bình luận

Bài viết chưa có bình luận nào.

lên đầu trang