Chuyện về văn hóa Trâu Việt

07/06/2018 10:35

(kbchn) - Mấy ngày qua, dư luận lại nóng chuyện lễ hội chọi trâu Đồ Sơn. Chuyện liên quan tới đề nghị của Hải Phòng tiếp tục bán vé tổ chức chọi trâu trong khi theo Quy định tại Thông tư 15 và Nghị định 28/2017 thì không được bán vé thu tiền lễ hội. Bộ Văn hóa Thể thao Du lịch cho rằng, chắc chắn không thể vi phạm nghị định của Chính phủ. Nghĩa là không được bán vé. Vậy lấy đâu ra tiền để tổ chức lễ hội…Phía trước còn cả một câu chuyện dài.

Câu chuyện đó có tên là “văn hóa Trâu Việt”.

Trâu có một vị trí đặc biệt trong đời sống của người Việt.

Không có một con vật nuôi nào được gọi là “đầu cơ nghiệp” như con Trâu.

Việt Nam là một quốc gia thuộc vùng Đông Nam Á và thuộc về nền văn minh lúa nước. Mỗi hạt lúa đều thấm đẫm mô hôi nước mắt của người nông dân. Công việc cày bừa làm đất trồng lúa là khâu nặng nhọc nhất. Ruộng ngập trong nước, mùa hè thì nắng cháy đỏ, mùa đông giá rét căm căm. Không có con vật nào vừa có sức khỏe, chịu được môi trường nước như trâu. Có trâu là có sức kéo, là có mùa màng bội thu, là có của ăn của để. Hết mùa làm đất, lại kéo lúa, chở hàng, con trâu Việt quanh năm chịu khó chịu thương, ăn thì nắm cỏ, bó rơm, ở thì chỉ là bãi đất dưới bóng cây...

Cũng như cây lúa, con trâu gắn bó với cả cuộc đời người Việt, từ khi mới sinh ra đến khi từ giã cõi trần.. Thời thơ ấu chăn trâu, cắt cỏ, bỏ rơm, lớn lên cùng trâu đi cày, đi bừa, đập lúa, tuổi già đi xem hội thi trâu, chọi trâu…

Từ cuộc sống lao động, sinh hoạt, trâu đi vào ca dao tục ngữ, văn học, nghệ thuật, âm nhạc, hội họa, phim ảnh, sinh hoạt lễ hội, văn hóa dân gian, đi vào cả trong đời sống tâm linh của người Việt. Từ Nam chí Bắc, ở đâu ta đều bắt gặp hình ảnh con trâu. Cả nước, từ vùng đồng bằng Bắc Bộ đến miền Trung, Tây Nguyên, đến đồng bằng sông Cửu Long đều có những lễ hội liên quan đến trâu. Lễ hội Tịch điền được tổ chức vào những ngày đầu năm mới âm lịch đã có lịch sử hơn ngàn năm. Trâu đã trở thành linh vật, đại diện cho đất nước tại SEAGAMES 22. Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn đã trở thành một thương hiệu du lịch nổi tiếng, được bạn bè xa gần tìm tới tham gia… Có thể nói, những di sản văn hóa liên quan đến con trâu có mật độ dày đặc và chiều sâu tầng tầng lớp lớp, trở thành một bộ phận quan trọng trong hệ thống di sản văn hóa Việt Nam nói chung.

Cùng với hình tượng người nông dân, con trâu xuất hiện trong đủ các loại hình văn hóa nghệ thuật Việt Nam. Trong văn học, có tới hai tiểu thuyết cùng có tựa đề “Con trâu”. Có nhiều câu chuyện, từ cổ tích đến chuyện lịch sử về trâu. Trâu xuất hiện trong nhiều bài thơ với đủ các cung bậc tình cảm. Đậm đặc hơn cả là hình ảnh con trâu trong ca dao, dân ca, tục ngữ Việt. Thống kê sơ bộ có tới gần 100 câu ca dao, tục ngữ có gắn với trâu. Trâu đi vào nhiều lĩnh vực nghệ thuật khác như hội họa, tạo hình, âm nhạc với các bức tranh, tượng và các ca khúc về trâu và về tình cảm với con người. Trâu còn đi vào nghệ thuật thứ bảy với cả một bộ phim “Mùa len trâu”, mặc dù khai thác chủ đề quan hệ của các tầng lớp người trong xã hội, nhưng chứa đựng rất nhiều hình ảnh của con trâu. Đặc biệt, trâu là một đề tài rất được các nhà nhiếp ảnh cả trong và ngoài nước ưa chuộng. Hình ảnh con trâu gắn với làng quê yên bình Việt Nam, gắn với trẻ em Việt Nam luôn xuất hiện với những góc nhìn đẹp đến ngỡ ngàng.

Mặc dù thế, chúng ta vẫn còn nợ con trâu rất nhiều.

Đúng hơn là nợ chính quá khứ gắn bó với con trâu của người Việt.

Chúng ta chưa có những thiết chế văn hóa xứng tầm để tôn vinh con trâu, để lưu giữ, bảo tồn những di sản văn hóa trâu. Chưa có cả những nhà trưng bày dù chỉ ở mức khiêm tốn nói chi đến một thiết chế như bảo tàng văn hóa trâu.

Những tác phẩm điêu khắc dân gian dù rất có hồn nhưng chưa phải là những tượng đài hay quần thể tượng đài hoành tráng, độc đáo để trở thành biểu tượng cho con trâu Việt. Những thiết chế tâm linh mới ở mức tên gọi mà chưa thể trở thành điểm lễ hội hay hành hương, thu hút du khách thập phương về chiêm bái.

con trau loan

Chúng ta chưa có những công trình nghiên cứu có tầm vóc, tương đối toàn diện về con trâu, về văn hóa trâu, về những hoạt động liên quan...Nên chẳng thể định hướng cũng như đưa ra những lời giải đáp, những quyết đáp đúng đắn, thuyết phục ...mỗi khi phải xử lý các vụ việc,  tình huống phức tạp trong đời sống văn hóa xã hội, ví như vụ trâu chọi nổi điên đâm chết chủ vào tháng 5 vừa qua.

Chúng ta có nhiều lễ hội trâu, trong đó có một số lễ hội rất ý nghĩa nhưng chỉ được tổ chức ở một phạm vi hẹp (một làng, bản hoặc chỉ ở một vùng) nên chưa được công chúng biết đến rộng rãi. Những lễ hội đình đám vừa qua chủ yếu là lễ hội chọi trâu được phục dựng gấn đây hoặc lần đầu được tổ chức đang có xu hương thương mại hóa nhanh. Điều này cần phải được chấn chỉnh, nhưng không thể bằng những mệnh lệnh hành chính hay chế tài xử phạt. Chọi trâu là một môn thi đấu hấp dẫn, mang tính giải trí và thương mại cao, rất cần được phát huy, nhưng đồng thời phải có những biện pháp mang tính văn hóa, giáo dục nhiều hơn để duy trì được hoạt động này với tính nhân văn, phi bạo lực.Kết quả hình ảnh cho con trâu việt nam

 

Nói ngắn gọn, chúng ta có rất nhiều việc phải làm để bảo tồn và phát huy di sản văn hóa liên quan đến con trâu Việt.

Người Việt, dù ở bất cứ đâu trên thế giới thì cũng có chung một cội nguồn, một nơi để tìm về. Nơi đó luôn có hình bóng những người mẹ, người chị, người yêu. Nơi đó luôn có bóng tre tỏa bóng mát che ta những trưa hè nắng gắt. Và nơi đó luôn có bóng hình những con trâu cần cù, nhẫn nại, thân thiện! Cây tre, con trâu luôn có thể kết nối mọi người con đất Việt, không phân biệt họ là ai, sống ở đâu, quá khứ thế nào...

Vì lẽ đó, báo điện tử kbchn.net đã quyết định cho ra mắt chuyên mục Văn hóa Trâu Việt.

Đó sẽ là khởi đầu của các hoạt động nhằm sưu tầm, lưu giữ, phổ biến và phát huy các giá trị của các di sản văn hóa liên quan đến con Trâu Việt Nam.

Trước mắt đó là nơi tập hợp, đăng tải các bài viết theo các chủ đề: những quan điểm, đánh giá về con trâu trong văn hóa Việt Nam, những lễ hội liên quan đến trâu, những tác phẩm văn học nghệ thuật có hình tượng trâu, những người nổi tiếng cầm tinh con trâu…

Lần lượt kbchn.vn sẽ đăng các tin, bài với tần suất 3 bài /tuần.

Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc gần xa và trân trọng kính mời tất cả những người yêu mến con trâu Việt Nam, trước hết cùng tham gia xây dựng chuyên mục, và sau đó là những hoạt động cụ thể để góp phần bảo tồn và phát huy những giá trị của văn hóa gắn với con trâu Việt Nam.


 

(0) Bình luận

Bài viết chưa có bình luận nào.

lên đầu trang